Full text
This text is held here in Dutch.
RECHTBANK AMSTERDAM INTERNATIONALE RECHTSHULPKAMER Parketnummer: 13-240253-26 Datum uitspraak: 4 november 2026 TUSSEN- UITSPRAAK op de vordering van 28 augustus 2026 van de officier van justitie bij deze rechtbank tot het in behandeling nemen van een Europees aanhoudingsbevel (EAB). Dit EAB is uitgevaardigd op 1 juni 2023 door the Prosecutor General's Office of the Republic of Latvia , Letland (hierna: de uitvaardigende justitiële autoriteit) en strekt tot de aanhouding en overlevering van: [opgeëiste persoon], geboren op [geboortedag] 1990 te [geboorteplaats] (Letland), zonder vaste woon- of verblijfplaats in Nederland, gedetineerd in [detentieadres], hierna ‘de opgeëiste persoon’. 1 Procesgang De behandeling van het EAB heeft plaatsgevonden op de zitting van 21 oktober 2026, in aanwezigheid van mr. J.I.P. Hofstee, officier van justitie. De opgeëiste persoon is niet verschenen en is vertegenwoordigd door mr. M.A.C. de Vilder-van Overmeire, advocaat in Amsterdam, die daartoe gemachtigd is. De opgeëiste persoon heeft op 20 oktober 2026 afstand gedaan van het recht om bij de behandeling op zitting aanwezig te zijn. De rechtbank heeft de termijn waarbinnen zij op grond van de Overleveringswet (OLW) uitspraak moet doen over de verzochte overlevering met 30 dagen verlengd. Ook heeft de rechtbank voor sluiting van het onderzoek ter zitting de gevangenhouding bevolen. 2. Identiteit van de opgeëiste persoon De rechtbank heeft de identiteit van de opgeëiste persoon onderzocht en vastgesteld dat de bovenvermelde persoonsgegevens juist zijn en dat de opgeëiste persoon de Letse nationaliteit heeft. 3 Grondslag en inhoud van het EAB Het EAB vermeldt een arrestatiebevel van the Riga City Vidzeme Suburb Court van 24 november 2021 met referentie No.11816000121. De uitvaardigende justitiële autoriteit verzoekt de overlevering vanwege het vermoeden dat de opgeëiste persoon zich schuldig heeft gemaakt aan naar Lets recht strafbare feiten. Deze feiten zijn omschreven in het EAB. 4 Strafbaarheid De uitvaardigende justitiële autoriteit heeft de strafbare feiten aangewezen als zogenoemde lijstfeiten, die in Nederland in de lijst van bijlage 1 bij de OLW staan vermeld, te weten: illegale handel in verdovende middelen en psychotrope stoffen; fraude, met inbegrip van fraude waardoor de financiële belangen van de Gemeenschap worden geschaad zoals bedoeld in de Overeenkomst van 26 juli 1995 aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen; witwassen van opbrengsten van misdrijven. Uit het EAB volgt dat voor deze feiten naar het recht van Letland een vrijheidsstraf van minstens drie jaren kan worden opgelegd. Dit betekent dat de rechtbank geen onderzoek doet naar de vraag of de feiten ook naar Nederlands recht strafbaar zijn. 5 Artikel 11 OLW: Letse detentieomstandigheden Inleiding In haar uitspraak van 21 februari 2024 heeft de rechtbank vastgesteld dat the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (hierna: CPT) op 11 juli 2023 een rapport heeft uitgebracht over Letland naar aanleiding van het bezoek van het CPT aan Letse detentie-instellingen in de periode van 10 tot 20 mei 2022. De rechtbank heeft in een tussenuitspraak van 3 augustus 2023 in een andere zaak op basis van dit rapport geoordeeld dat voor alle detentie-instellingen in Letland een algemeen reëel gevaar op een onmenselijke of vernederende behandeling bestaat in de zin van artikel 4 van het Handvest voor de grondrechten van de Europese Unie (hierna: het Handvest). De rechtbank heeft overwogen dat de probleempunten, zoals door het CPT geconstateerd, betreffen: het geweld onder gedetineerden ( interprisoner violence ), de materiële detentieomstandigheden, waaronder begrepen de slechte hygiëne, en de ontoereikende gezondheidszorg in de detentie-instellingen. Het CPT heeft op 26 februari 2025 een wederom zeer kritisch rapport uitgebracht over Letland naar aanleiding van het bezoek dat van 24 tot 31 mei 2024 heeft plaatsgevonden, ook over de toegang tot de gezondheidszorg. Hierover heeft het CPT in het rapport van 26 februari 2025 onder meer het volgende vermeld: “The Committee notes with concern that access to psychiatric care for prisoners in the four prisons visited was inadequate, despite the presence of many inmates with mental health issues, in particular linked to addiction problems. The situation was particularly difficult in Jēkabpils and Valmiera Prisons, which received no input from a psychiatrist at all. In the CPT’s view, the regular presence of a psychiatrist in prison enables prisoners with mental health problems to be identified in good time and given appropriate treatment. The CPT recommends that urgent steps be taken to ensure the regular presence of a psychiatrist in every prison.” Zoals de rechtbank eerder heeft geoordeeld geeft dit rapport geen aanleiding om anders te oordelen over het eerder vastgestelde reële gevaar van schending van artikel 4 Handvest voor gedetineerden in Letland. Op 3 september 2026 heeft de uitvaardigende justitiële autoriteit onder meer de volgende aanvullende informatie verstrekt als antwoord op vragen van het Internationaal Rechtshulp Centrum (IRC): “(…) According to the Ministry of Justice Order of 19 January 2026 “On the Type of Prison and the Maximum Number of Inmates to Be Allocated in Liepāja Prison of the Department of Imprisonment Institutions”, the maximum number of adult male prisoners to be allocated in Liepāja Prison is 1200. As at 07 September 2026, Liepāja Prison held 506 prisoners. Having regard to the above and the fact that [opgeëiste persoon] will initially be placed in the Investigation Prison Ward of Liepāja Prison, the Department states that [opgeëiste persoon] place for sentence serving will be determined in Liepāja Prison. In Liepāja prison cells are intended to accommodate one or two imprisoned persons. The net area of a single-occupancy cell is 9.40 m2, while that of a double-occupancy cell – 10.00 m2. The area of personal space is calculated by dividing the net area of the cell proportionally according to the number of prisoners housed in it. Consequently, in a double-occupancy cell, each prisoner has 5.00 m2 of personal space. The area of the sanitary facilities is not included in the area of the personal space, as the sanitary facilities are located in a separate room, partitioned off from the living area of the cell by walls and a door. The area taken up by furniture, including beds, is not deducted from the net area of the cell. (…) Moreover, the Department would like to indicate that in order to address the shortage of medical practitioners in places of imprisonment, a set of targeted measures is being implemented. (…) In addition, the organization of healthcare is being improved by strengthening the role of the Latvian Prison Hospital as a centralized structure, which allows for more effective management of medical staff and remuneration issues, and also there is being built up the cooperation with the Ministry of Health in order to improve the access to specialists. The total number of medical staff positions at the Liepāja Prison branch of the Latvian Prison Hospital is 10.75 positions, of which: • Head of the Branch – 1 full-time position (filled); • Radiology Assistant – 0.25 part-time position (filled); • Nurse – 4 full-time positions (4 filled); • Medical practitioner (psychiatrist) – 0.5 part-time position (0.25 part-time position filled); • Head Nurse – 1 full-time position (filled); • Medical Practitioner Assistant – 3 full-time positions (1 filled); • General Practitioner – 1 full-time position (vacant).” Op 5 oktober 2026 is, voor zover hier relevant, de volgende aanvullende informatie van de Letse autoriteit ontvangen naar aanleiding van vragen van het IRC. “(…) According to the Ministry of Justice Order of 19 January 2026 “On the Type of Prison and the Maximum Number of Inmates to Be Allocated in Liepāja Prison of the Department of Imprisonment Institutions”, the maximum number of adult male prisoners to be allocated in Liepāja Prison is 1200. As at 28/09/2026 Liepāja Prison held 513 prisoners. Having regard to the above and the fact that [opgeëiste persoon] will initially be placed in the Investigation Prison Ward of Liepāja Prison, the Department states that [opgeëiste persoon] place for sentence serving will be determined in Liepāja Prison. In Liepāja prison the prisoners are deployed in cells intended for accommodation of 2 persons. There are no larger cells in Liepāja prison. In two-persons cell in case of necessity also just one prisoner may be deployed, and that option is usually used for deploying of such prisoners, who need reinforced supervision or who cannot be deployed with another prisoner due his personal qualities, due to nature of committed crime or behavior. We shall inform that in Liepāja prison the minimal guaranteed living space is 5 m2 per one imprisoned person (without the sanitary facilities).(…) All prisoners in all prisons are provided with general medical care, delivered on an outpatient basis by the medical units of each prison. If a prisoner requires healthcare services not available within the prison, they are transferred to the Latvian Prison Hospital or to the nearest healthcare facility outside the prison premises. (…) For restricting violence among inmates – and, as far as possible, involving the leaders of unofficial prison hierarchies – the associates of such individuals and other inmates who exert a negative influence on the rest, are kept separate from vulnerable prisoners. Leaders of unofficial prison hierarchies are isolated on separate floors and in separate closed cells. In all Latvian prisons, inmates are assessed based on their potential for violence or the risk of violence to which they may be exposed; depending on the risks identified, inmates are categorized and assigned to cells in a manner that ensures their safety. Prison staff continuously monitor the atmosphere among inmates and take preventive measures to prevent violent conflicts – whether a risk of potentially violent conflict is detected or the information regarding such a risk is received - including by separating inmates between whom a violent conflict might arise, relocating inmates to different cells, of isolating the prisoners concerned. Prison staff, who observe any signs of violence - including verbal and psychological abuse - among inmates or convicted persons must assess the situation and take measures to prevent violent acts. Prisoners are taken for walks together with other inmates from the same cell. [opgeëiste persoon] will be placed in a cell with other prisoners only after it has been determined that there is no risk of conflict among them and that they are able to coexist peacefully in the same cell. It should be noted that prison activities are organized according to a pre-established plan that precludes any possibility of inmates with a potential risk of conflict encountering one another in common areas and/or during activities. [opgeëiste persoon]s safety within the prison, while he will be outside his cell, i.e., in common areas and the yard, will be ensured in the following ways: through the assistance of officers stationed at assigned posts who monitor the atmosphere (microclimate) among detainees, thereby identifying potential pre-conditions to violent conflicts in a timely manner and taking measures to prevent conflicts before they arise; and by monitoring the situation via video cameras installed in most common areas, with direct communication available to provide necessary assistance. The microclimate among inmates is monitored through interaction between officials and inmates, the collection of relevant information regarding events and interpersonal relationships, and the analysis, assessment and exchange of significant information with other staff members. Appropriate conversations and consultations are held with inmates regarding matters of importance to them. Preventive discussions may take place, and inmates may be involved in social and other activities that are significant to them. Measures taken prior to the transfer or isolation of inmates are described above. (…)” Standpunt van de raadsvrouw De raadsvrouw heeft de rechtbank primair verzocht het onderzoek te heropenen, de beslissing over de overlevering aan te houden op grond van artikel 11 OLW en vragen aan Letland te stellen over de noodzakelijke psychiatrische zorg voor de opgeëiste persoon. De beslissing van de plaatsvervangend vestigingsdirecteur van [detentieadres] van 8 september 2026 geeft een ernstig en medisch onderbouwd beeld van de psychiatrische toestand van de opgeëiste persoon. Daarin staat dat op 26 augustus 2026 sprake was van een ernstig katatoon toestandsbeeld, met weigering van medicatie, vocht en voeding, en ontregeling van lichamelijke functies. Verder wordt een psychotisch toestandsbeeld beschreven met een religieuze waan, zelfbeschadiging, hoofdbonken en wisselend contact. De behandelaars beschrijven daarbij een risico op lichamelijk letsel en levensgevaarlijke complicaties. De opgeëiste persoon is overgeplaatst naar de crisisafdeling van het [PPC] In de medische beslissing worden een behandeling met haloperidol en lorazepam, verblijf in een isolatie- en rustcel, cameratoezicht en een individueel programma beschreven. Op 8 september 2026 is een a-dwangbehandeling bevolen voor de periode tot 8 december 2026. De Letse autoriteiten hebben op 14 september 2026 uiteengezet dat van de 0,5 formatieplaats voor een psychiater in Liepāja Prison slechts 0,25 formatieplaats is bezet. De formatieplaats voor een huisarts is volgens dezelfde informatie volledig vacant en van de drie plaatsen voor een medical practitioner assistant is er slechts één bezet. Bij die concrete bezettingsgegevens kan niet zonder nader onderzoek worden aangenomen dat de bijzondere zorg die de opgeëiste persoon onlangs nodig had, direct en ononderbroken in Liepāja Prison beschikbaar zal zijn. De aanvullende informatie bevat wel de algemene mededeling dat iedere gedetineerde toegang heeft tot ambulante medische zorg en zo nodig kan worden overgebracht naar het Latvian Prison Hospital of een externe zorginstelling. Niet wordt aangegeven of Liepāja Prison zelf beschikt over een acute psychiatrische crisisvoorziening, binnen welke termijn een psychiater beschikbaar is, en of en hoe bij de opgeëiste persoon een mogelijke terugval in katatonie, psychose of zelfbeschadiging wordt opgevangen. Evenmin is vermeld hoe de huidige behandeling en medicatie bij de overdracht worden gecontinueerd. De individuele beschermingsmaatregelen tegen het kastenstelsel verdienen in dit verband een nadere beoordeling. Volgens de Letse informatie worden leiders van de informele hiërarchie zoveel mogelijk gescheiden van kwetsbare gedetineerden en kan een cel voor twee personen in bijzondere omstandigheden door één persoon worden gebruikt. Niet vermeld is echter of de opgeëiste persoon vanwege zijn psychiatrische problematiek als kwetsbare gedetineerde zal worden aangemerkt, of afzonderlijke plaatsing noodzakelijk is en hoe de instelling zijn vermogen om bedreiging, druk of vernedering tijdig te melden zal beoordelen. Het is daarom niet voldoende om te verwijzen naar een op conflicten gerichte standaard risicoscreening. Standpunt van de officier van justitie De officier van justitie heeft zich aanvankelijk op het standpunt gesteld dat de overlevering kan worden toegestaan. De door de Letse autoriteiten verstrekte informatie is identiek aan die in eerdere zaken waarin de rechtbank de overlevering heeft toegestaan. De officier van justitie heeft hierbij verwezen naar de uitspraak van de rechtbank van 10 september 2026. De opgeëiste persoon in die zaak werd eveneens in Liepāja Prison geplaatst. De Letse autoriteiten hebben een individuele garantie gegeven voor de opgeëiste persoon, waardoor het vastgestelde algemene gevaar voor hem is weggenomen. Het vastgestelde algemene gevaar ziet volgens de officier van justitie niet op onvoldoende psychiatrische zorg. Uit het meest recente rapport van het CPT blijkt dat de medische omstandigheden, waaronder de psychiatrische zorg, in de door het CPT bezochte detentie-instellingen niet op orde zijn. De detentie-instelling waar opgeëiste persoon wordt geplaatst, Liepāja Prison , is niet door het CPT bezocht. Dit is bovendien een nieuwe instelling. Uit de ontvangen aanvullende informatie blijkt dat de opgeëiste persoon daar, indien nodig, op een zorgafdeling of zelfs, indien nodig, in een andere instelling kan worden geplaatst. Het vertrouwensbeginsel brengt met zich dat ervan moet worden uitgegaan dat de Letse autoriteiten de zorg kunnen bieden die de opgeëiste persoon nodig heeft. Naar aanleiding van het verhandelde ter zitting heeft de officier van justitie zich vervolgens gerefereerd aan het oordeel van de rechtbank. Oordeel van de rechtbank De opgeëiste persoon zal na overlevering naar alle waarschijnlijkheid worden geplaatst in the Investigation Prisons Ward of Liepāja Prison . De rechtbank stelt op grond van de verstrekte informatie vast dat in Liepāja Prison gedetineerden niet worden gedetineerd in dormitory-style rooms, nu Liepāja Prison alleen over cellen beschikt die geschikt zijn voor maximaal twee personen. Daarbij is een persoonlijke leefruimte van 5 m2 (exclusief sanitair) gegarandeerd. Bovendien is iedere cel voorzien van een intercom, waarmee op elk moment direct contact met een beveiliger tot stand kan worden gebracht. De opgeëiste persoon zal pas in een cel worden geplaatst met een andere gedetineerde nadat is vastgesteld dat er geen risico is op conflicten, waarbij leiders en gedetineerden met een negatieve invloed apart worden gehouden. Daarbij zullen die leiders en gedetineerden met een negatieve invloed apart worden gehouden van kwetsbare gedetineerden. Ook worden activiteiten georganiseerd ‘ according to the plan made before’ , wat de mogelijkheid van ontmoetingen in persoon met een risico op conflicten uitsluit. De rechtbank stelt daarom vast dat de Letse autoriteiten garanties hebben gegeven die de veiligheid van de opgeëiste persoon binnen en buiten de cel waarborgen en de negatieve gevolgen van het kastenstelsel ondervangen. De rechtbank overweegt verder dat de gegeven garantie, gelet op de verstrekte informatie van 5 oktober 2026, concreet op de opgeëiste persoon ziet nu de naam van de opgeëiste persoon meermaals in deze informatie wordt vermeld. De rechtbank acht op grond van het vorenstaande, anders dan de raadsvrouw heeft betoogd, niet nodig aanvullende vragen te stellen over de wijze waarop binnen Liepāja Prison rekening wordt gehouden met de kwetsbaarheid van de opgeëiste persoon ten opzichte van andere gedetineerden als gevolg van zijn psychiatrisch toestandsbeeld. Dit is echter anders als het gaat om de toegang tot de gezondheidszorg voor de opgeëiste persoon en dan in het bijzonder de psychiatrische zorg, gelet op de verstrekte medische informatie waaruit naar voren komt dat bij de opgeëiste persoon sprake is van een psychiatrisch beeld met een risico op lichamelijk letsel en levensgevaarlijke complicaties. De rechtbank is van oordeel dat zij op grond van de verstrekte informatie geen afgewogen oordeel kan vellen over de vraag of het aangenomen algemene gevaar van een onmenselijke of vernederende behandeling ten aanzien van de ontoereikende gezondheidszorg, voor de opgeëiste persoon is weggenomen. De reden hiervoor is dat de hierover verstrekte aanvullende informatie te algemeen geformuleerd en onvoldoende concreet is beschreven om op dit moment het vastgestelde algemeen gevaar van blootstelling aan een onmenselijke of vernederende behandeling voor de opgeëiste persoon, gelet op diens specifieke en ernstige psychiatrische toestand, weg te nemen. In het bijzonder blijkt uit de verstrekte informatie onvoldoende of en, zo ja in hoeverre en op welke manier de opgeëiste persoon, gelet op zijn toestandsbeeld, na zijn overlevering en plaatsing in Liepāja Prison zal kunnen beschikken over de voor hem benodigde psychiatrische zorg, gelet op het feit dat in de functie van medical practitionar (psychiatrist) ten behoeve van Liepāja Prison slechts deels is voorzien en de functie van general practitioner geheel vacant is. De rechtbank zal daarom het onderzoek heropenen en schorsen voor onbepaalde tijd om de officier van justitie in de gelegenheid te stellen bij de uitvaardigende justitiële autoriteit na te gaan of gegarandeerd kan worden dat de opgeëiste persoon zal kunnen beschikken over de voor hem benodigde psychiatrische zorg in Liepāja Prison en zo ja, op welke wijze die medische zorg specifiek voor de opgeëiste persoon toegankelijk is. Verlening van de beslistermijn De termijn om op het verzoek tot overlevering te beslissen loopt na de verlenging ter zitting af op 21 november 2026. Nu de rechtbank, gezien het voorgaande, een verlenging nodig heeft om op het verzoek tot overlevering te beslissen, zal zij op grond van artikel 22, vijfde lid, OLW de beslistermijn verlengen met 30 dagen (tot 21 december 2026), onder gelijktijdige verlenging van de overleveringsdetentie op grond van artikel 27, derde lid, OLW. 6 Beslissing HEROPENT en SCHORST het onderzoek en bepaalt dat de zaak opnieuw moet worden ingepland op een zitting tussen 26 november 2026 en 7 december 2026 . VERLENGT de termijn waarbinnen de rechtbank uitspraak moet doen op grond van artikel 22, vierde lid, sub c, OLW met 30 dagen, onder gelijktijdige verlenging van de gevangenhouding op grond van artikel 27, derde lid, OLW. BEVEELT de oproeping van de opgeëiste persoon tegen nader te bepalen datum en tijdstip, met tijdige kennisgeving daarvan aan zijn raadsvrouw. BEVEELT de oproeping van een tolk voor de Russische taal tegen nader te bepalen datum en tijdstip. Deze uitspraak is gedaan door mr. M.C.M. Hamer, voorzitter, mrs. A.B.M. Wijnveldt en E. van den Brink, rechters, in tegenwoordigheid van mr. D. Kloos, griffier en in het openbaar uitgesproken op de zitting van 4 november 2026. Ingevolge artikel 29, tweede lid, OLW staat tegen deze uitspraak geen gewoon rechtsmiddel open. Zie artikel 23 OLW. Zie artikel 22, eerste en derde lid, OLW. ÁG513127841613OÈ G513127841613 Zie onderdeel e) van het EAB. ECLI:NL:RBAMS:2024:1005. ECLI:NL:RBAMS:2023:5474 Report to the Latvian Government on the visit to Latvia carried out by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) from 22 to 31 May 2024, 26 February 2025. Zie o.a. Rb Amsterdam 18 maart 2025, ECLI:NL:RBAMS:2025:2909. ECLI:NL:RBAMS:2026:9107